Leliehaantje: Herkennen, schade en effectief bestrijden
Hoe herken je het leliehaantje en de schade?
Ontdek je gaten in de bladeren van je lelies en zie je felrode kevertjes op de planten kruipen? Grote kans dat het leliehaantje je tuin heeft ontdekt.
Het leliehaantje (Lilioceris lilii) is een kleine kever van ongeveer 6 tot 9 millimeter lang. Je herkent het volwassen insect direct aan zijn glanzende, knalrode dekschilden en borststuk. De kop, antennes, buik en poten zijn daarentegen gitzwart. Naast diverse soorten lelies (Lilium), is deze kever ook dol op andere leden uit de leliefamilie, zoals de kievitsbloem (Fritillaria meleagris) en de keizerskroon (Fritillaria imperialis).
Hoewel de rode torretjes direct opvallen, zijn het vooral de leliehaantje larven die de grootste schade aan lelies aanrichten. De jonge larven hebben een oranjerood, made-achtig lijfje, maar camoufleren zich op een heel bijzondere, onsmakelijke manier: ze smeren zichzelf volledig in met hun eigen vloeibare, zwarte ontlasting. Hierdoor lijken ze voor vogels en tuiniers op onschuldige klodders modder of vogelpoep. Onder deze vieze beschermlaag schrapen en vreten ze de bladeren vanaf de onderkant in recordtempo tot op de nerf kaal. Een zware aantasting verzwakt de bloembol zo erg dat de plant de jaren daarna minder of helemaal niet meer bloeit.
De levenscyclus en biologische methoden om het leliehaantje te bestrijden
De plaag begint al vroeg in het voorjaar. De volwassen kevers overwinteren in de grond of onder oude boomstronken en komen rond april tevoorschijn. Ze beginnen direct te eten en leggen tientallen langwerpige, oranjerode eitjes in rijtjes aan de onderkant van de leliebladeren. Na één tot twee weken komen de larven uit, die zich na drie weken volvreten in de grond nestelen om te verpoppen. Omdat de kevers gedurende de hele zomer eitjes blijven leggen, lopen de verschillende generaties door elkaar heen. Dit maakt een tijdige aanpak noodzakelijk.
Gelukkig kun je het leliehaantje bestrijden op een milieuvriendelijke, biologische manier zonder chemische gifstoffen.
- Handmatig vangen (De vroege ochtend): Dit is de meest effectieve methode. De kevers zijn ’s ochtends vroeg nog koud en traag. Houd een bakje met water en een scheutje afwasmiddel onder het blad voordat je ze plukt. Zodra de kever namelijk onraad ruikt, laat hij zich direct achterover op de aarde vallen. Omdat zijn buik zwart is, vind je hem tussen de tuinaarde bijna nooit meer terug.
- Larven verwijderen: Veeg de zwarte ‘poepklodders’ met een handschoen of tissue van de bladeren en knijp ze fijn, of knip zwaar aangetaste bladeren in hun geheel af.
- Natuurlijk salie-extract: Een milde en slimme methode is het spuiten van een zelfgemaakt extract van echte salie (Salvia officinalis) en eikenschors. Kook 100 gram fijngesneden salie en de schil van twee eizentwijgen een half uur in een liter water. Giet het af en bespuit je lelies ermee. De plant neemt de geur op en maskeert de specifieke leliegeur, waardoor de kevers je planten simpelweg niet meer herkennen en links laten liggen.
- Neemolie of zeepsop: Je kunt de bladeren ook regelmatig bespuiten met biologische neemolie of water vermengd met zachte zeep (zoals groene zeep). Dit maakt de bladeren glad en verstikt de jonge larven. [1]
Veelgestelde vragen over het leliehaantje
Maken leliehaantjes geluid bij gevaar?
Ja, dit is een heel uniek kenmerk! Wanneer je een volwassen leliehaantje oppakt of wanneer het diertje gestrest raakt, kan het een duidelijk hoorbaar, zacht piepend of tjirpend geluid maken. Dit doen ze door hun achterlijf tegen hun dekschilden aan te wrijven (stridulatie) om vijanden af te schrikken.
Zijn de rode kevers giftig voor honden, katten of mensen?
Nee, de kevers en de larven zijn volkomen ongevaarlijk voor mensen en huisdieren. Ze kunnen niet bijten of steken. Wel is het belangrijk om te onthouden dat lelies zelf (met name de bloemen en het stuifmeel) uiterst giftig zijn voor katten. Let dus vooral op de plant, niet op de kever.
Bestaan er lelies die resistent zijn tegen het leliehaantje?
Geen enkele lelie is 100% resistent, maar zogenaamde O.T. Lelies (hybriden tussen Oriëntal en Trompetlelies) hebben veel taaier blad. Het leliehaantje bezoekt deze planten wel, maar de larven kunnen er veel moeilijker van eten. Hierdoor blijft de schade op deze soorten vaak zeer beperkt.